ΕΣΠΕΡΙΝΗ ΟΜΙΛΙΑ 11/2/2025
α. Ἡ ἀνάστασις τῶν νεκρῶν
Μέ τό τελευταῖο ἄρθρο τοῦ Συμβόλου τῆς πίστεως ὁμολογοῦμε τήν πίστη μας στήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν καί τήν μελλοντική ζωή: Προσδοκῶ ἀνάστασιν νεκρῶν καί ζωήν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος.
Ὁ θάνατος εἶναι ὁ χωρισμός τῆς ψυχῆς ἀπό τό σῶμα. Μετά τόν θάνατο, τό σῶμα διαλύεται στήν γῆ, ἐνῶ ἡ ψυχή ἀναμένει τήν κοινή ἀνάσταση ὅλων τῶν ἀνθρώπων. Ὅταν ἑπομένως μιλοῦμε γιά ἀνάσταση τῶν νεκρῶν, ἐννοοῦμε τήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν σωμάτων, τά ὁποῖα ἄφθαρτα πλέον θά ἑνωθοῦν μέ τίς ψυχές.
Γιά νά καταλάβουμε τόν τρόπο τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν, ὁ ἀπόστολος Παῦλος χρησιμοποιεῖ τό παράδειγμα τοῦ σπόρου: Ἡ ταφή τοῦ νεκροῦ εἶναι σάν σπορά τοῦ σώματος στήν γῆ. Μέ τήν ἀνάσταση, τά σώματα ἐγείρονται ἀπό τούς τάφους σέ κατάσταση ἀφθαρσίας: Τό νεκρό σῶμα σπείρεται ἐν φθορᾷ καί μέ τήν ἀνάσταση ἐγείρεται ἐν ἀφθαρσίᾳ. Σπείρεται ἐν ἀτιμίᾳ, ἐγείρεται ἐν δόξῃ.
Ἡ πίστη στήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν θεμελιώνεται στό γεγονός τῆς λαμπροφόρου Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου. Ὁ Κύριος ἀναστήθηκε καί ἔγινε ἡ ἀρχή τῆς ἀναστάσεως ὅλων των ἀνθρώπων. Ἄν ἀπορρίψουμε τό δόγμα τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν, ἀπορρίπτουμε καί τό γεγονός τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου. Γράφει ὁ ἀπόστολος Παῦλος: "Εἰ ἀνάστασις νεκρῶν οὐκ ἔστιν, οὐδέ Χριστός ἐγήγερται· εἰ δέ Χριστός οὐκ ἐγήγερται, κενόν ἄρα τό κήρυγμα ἡμῶν, κενή δέ καί ἡ πίστις ὑμῶν."
Ἡ ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ σήμανε τήν καταδίκη του θανάτου. Ὅλοι οἱ ἄνθρωποι θά ἀναστηθοῦν, ὅμως τόν Χριστό θά ἀκολουθήσουν «μόνον ὅσοι πρίν ἀπό τόν θάνατο σταύρωσαν τήν ἁμαρτία μέ τήν μετάνοια καί τήν ζωή πού εἶναι σύμφωνη μέ τό Εὐαγγέλιο. Αὐτοί μόνον, μετά τήν κοινή ἀνάσταση, πρόκειται νά ἀναληφθοῦν ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα».
Ὁ Χριστός μίλησε γιά τήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν. Εἶπε ὅτι ἔρχεται ὥρα ἐν ᾗ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ, καί ἐκπορεύσονται οἱ τά ἀγαθά ποιήσαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, οἱ δέ τά φαῦλα πράξαντες εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. Ἡ ἀνάσταση θά εἶναι κοινή γιά ὅλους τούς ἀνθρώπους, δικαίους καί ἀδίκους, ἡ δόξα ὅμως δέν θά εἶναι κοινή. Οἱ δίκαιοι θά συναντηθοῦν μέ τόν Χριστό καί θά εἰσέλθουν στήν αἰώνια χαρά τῆς παρουσίας Του, ἐνῶ οἱ ἁμαρτωλοί θά ἀπομακρυνθοῦν πρός τόν χῶρο τοῦ σκότους καί τῆς αἰώνιας μοναξιᾶς, τόν ὅποιο μόνοι τους διάλεξαν ἐν ὅσῳ ἀκόμη ζοῦσαν στήν γῆ.
Τήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν ἐπιβάλλει καί ἡ θεία δικαιοσύνη. «Ἄν ἡ ψυχή εἶχε ἀγωνιστεῖ μόνη της στούς ἀγῶνες τῆς ἀρετῆς, μόνη καί θά στεφανωνόταν ἀπό τόν Θεό. Καί ἄν μόνη της εἶχε κυλιστῆ μέσα στίς ἀπολαύσεις, δίκαια θά τιμωροῦνταν μόνη. Ἀλλά ἐπειδή ἡ ψυχή δέν ἔζησε οὔτε τήν ἀρετή οὔτε τήν κακία χωριστά ἀπό τό σῶμα, δίκαιο εἶναι νά ἀπολαύσουν καί τά δύο μαζί τίς ἀμοιβές».
β. Ἡ δεύτερα ἔλευσις τοῦ Χριστοῦ
Ἡ πρώτη παρουσία τοῦ Χριστοῦ ἔγινε μέ τήν ἐνανθρώπησή Του. Ἡ ἔλευση αὐτή ὑπῆρξε ταπεινή καί ἄδοξη. Ὁ Κύριος ἦλθε ὄχι ὡς κριτής, ἀλλά ὡς Σωτήρας τοῦ κόσμου. Στήν δεύτερα παρουσία Του ὁ Χριστός ἔρχεται μετά δυνάμεων καί δόξης πολλῆς γιά νά κρίνη ζώντας καί νεκρούς.
Μόνον ὁ Θεός γνωρίζει πότε θά γίνη ἡ ἀνάσταση τῶν νεκρῶν καί ἡ μέλλουσα Κρίση. Ἐκεῖνοι ὅμως πού θά ζοῦν κατά τόν καιρό ἐκεῖνο, ὅπως ἀποκαλύφθηκε στόν ἀπόστολο Παῦλο, θά μεταβληθοῦν ἐν ριπῇ ὀφθαλμοῦ, καί θά γίνουν ἄφθαρτοι καί ἀθάνατοι, καί ἔτσι θά παρασταθοῦν ὅλοι ἐνώπιον τοῦ κριτηρίου τοῦ Χριστοῦ.
Τόν τρόπο τῆς μελλούσης Κρίσεως, τόν περιέγραψε ὁ Χριστός: Ἀφοῦ ἀναστηθοῦν ὅλοι οἱ νεκροί, θά συναχθοῦν ἐνώπιόν Του, καί θά σταθοῦν οἱ μέν δίκαιοι ἐκ δεξιῶν, οἱ δέ ἁμαρτωλοί ἐξ ἀριστερῶν. Τό κριτήριο μέ τό ὁποῖο θά κρίνη κάθε ἄνθρωπο κατά τήν δεύτερα παρουσία Του ὁ Κύριος θά εἶναι ἡ ἀληθινή ἀγάπη. Ὅσοι ἀγάπησαν τόν Χριστό θά πορευθοῦν πρός Αὐτόν. Αὐτοί πού ἔζησαν χωρίς νά ἀγαποῦν, θά πορευθοῦν πρός τόν χῶρο τοῦ σκότους.
Ὕστερα ἀπό τήν κρίση τοῦ Χριστοῦ, οἱ δίκαιοι θά ζοῦν αἰωνίως μέ τόν Χριστό, τήν Κυρία Θεοτόκο καί ὅλους τούς Ἁγίους. Θά εὐφραίνωνται καί θά δοξολογοῦν τόν Τριαδικό Θεό μαζί μέ τίς ἐπουράνιες Δυνάμεις. Οἱ ἁμαρτωλοί ὅμως θά θλίβωνται αἰωνίως μακριά ἀπό τόν Θεό.
γ. Βασιλεία τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ παρουσία τοῦ Χριστοῦ
Ἡ μελλοντική κοινωνία τῶν Ἁγίων μέ τόν Θεό εἶναι τά ἀγαθά ἐκεῖνα τά ὁποῖα ὀφθαλμός οὐκ εἶδε καί οὖς οὐκ ἤκουσε καί ἐπί καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἅ ἠτοίμασεν ὁ Θεός τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Αὐτά εἶναι ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, τήν ὁποία μᾶς εἶπε ὁ Χριστός νά ζητοῦμε πρίν ἀπό ὅλα τα ἐπίγεια: Ζητεῖτε πρώτον τήν βασιλείαν τόν Θεοῦ... καί ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν.
Ὅταν ὁ ἀρχάγγελος Γαβριήλ εὐαγγελίσθηκε στήν Παρθένο Μαριάμ τήν γέννηση τοῦ Κυρίου, τῆς εἶπε: «Θά γεννήσης Υἱόν, τόν ὁποῖο θά ὀνομάσης Ἰησοῦ. Αὐτός θά εἶναι μέγας, θά ὀνομασθῆ Υἱός Ὑψίστου, καί ὁ Θεός θά τοῦ δώση τόν θρόνο τοῦ βασιλέως Δαυΐδ. Θά βασιλεύση στόν οἶκο τοῦ Ἰακώβ (δηλαδή σέ ὅσους θά πιστεύσουν σ’ Αὐτόν), καί ἡ Βασιλεία Του θά εἶναι ἀτελεύτητος». Μέ τόν λόγο αὐτό ὁ ἀρχάγγελος Γαβριήλ συνέδεσε τήν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ μέ τό πρόσωπο τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Αὐτός εἶναι ὁ Βασιλεύς τῶν πιστῶν, καί μέ τήν ἐνανθρώπησή Του ἐμφανίζεται ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐπί τῆς γῆς.
Ὁ Χριστός ρωτᾶ μέ τό στόμα τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου: «Τί εἶναι ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ;». Καί ἀπαντᾶ: «Ἡ δική μου παρουσία». Παρόμοια ἐκφράζεται καί ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς: «Πρίν ἀπό τήν ἐνανθρώπηση τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, ἡ Βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἦταν τόσο μακριά μας, ὅσο ἀπέχει ὁ οὐρανός ἀπό τήν γῆ. Ὅταν ὅμως ἦλθε σέ μᾶς ὁ Βασιλεύς τῶν οὐρανῶν καί εὐδόκησε νά ἑνωθῆ μαζί μας, τότε πλησίασε σέ ὅλους μας ἡ Βασιλεία τῶν οὐρανῶν».
Ἀπό τούς λόγους αὐτούς τῶν θεοφόρων Πατέρων συμπεραίνουμε ὅτι Βασιλεία τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ ζωή κοντά στόν Χριστό: Ἡ ζωή ἡ σύμφωνη μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ. Ἀφ’ ὅτου, λοιπόν, ὁ Χριστός ἔγινε ἄνθρωπος καί ἔζησε μαζί μας, ἔχουμε τήν δυνατότητα νά ζήσουμε μαζί Του, δηλαδή νά ζήσουμε μέσα στήν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ.
* * *
Ὁ λόγος τοῦ Χριστοῦ ἤγγικε ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν εἶναι τό πιό χαρμόσυνο ἄγγελμα πού ἀκούσθηκε ποτέ. Γι’ αὐτό ὀνομάσθηκε Εὐαγγέλιον: τό Εὐαγγέλιον τῆς Βασιλείας. Ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ ζωή μαζί μέ τόν Ἰησοῦ Χριστό, ἡ ὁποία ἀρχίζει ἀπό τήν παροῦσα ζωή.
Κάποτε ὁ Χριστός εἶπε στούς Μαθητάς Του: Κάποιοι ἀπό σᾶς δέν θά γευθοῦν θάνατο, μέχρις ὅτου ἰδοῦν τήν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ νά ἔρχεται μέ δύναμη, ὁλοφάνερα. Ὀκτώ ἡμέρες μετά τόν λόγο Του αὐτό, ὁ Κύριος μεταμορφώθηκε στό ὄρος Θαβώρ μπροστά στούς τρεῖς κορυφαίους Μαθητάς Του, δείχνοντάς τους τήν ἄκτιστη δόξα Του. Παρόμοια καί ὅσοι στήν ζωή αὐτή ζοῦν μαζί μέ τόν Χριστό, θά εἰσέλθουν στήν αἰώνια ζωή, γιά νά δοῦν τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει.
Μέ τήν ἐνανθρώπηση τοῦ Χριστοῦ ἦλθε ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καί σ’ αὐτήν εἰσερχόμαστε μέ τήν μετάνοια. Γι’ αὐτό ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς προτρέπει: «Ἄς ἐπιδείξουμε καρπούς ἀξίους της μετανοίας, γιά νά κληρονομήσουμε τήν Βασιλεία τῶν οὐρανῶν... Ἔλαμψε σέ μᾶς τό ἀνέσπερο φῶς· ἄς βαδίσουμε πρός τήν λάμψη του μέ τά ἀγαθά ἔργα». Τήν μετάνοια ἀκολουθεῖ ἡ Βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὡς ἐσωτερική κατάσταση τοῦ ἀνθρώπου: Ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ ἐντός ὑμῶν ἐστιν.
Ποῦ ἠμπορῶ ἐγώ νά ἀπαριθμῶ ὅλα τά μεγαλεῖα ὅσα ἐποίησε ὁ Θεός εἰς τήν Ἀειπάρθενον; Αὐτά εἶναι ἄπειρα κατά τό μέγεθος καί ἀναρίθμητα κατά τό πλῆθος. Καί ἄν ἦταν δυνατόν νά ἑνωθοῦν ὅλοι ὅσοι ἐσώθησαν μέ τόν ἄσπορον Τόκον Της, καί νά γίνουν ἕνα στόμα καί μία γλῶσσα, πάλιν δέν ἤθελαν δυνηθῆ νά ἀριθμήσουν τά μεγαλεῖα τῆς Θεοτόκου καί νά τά ἐγκωμιάσουν κατά τήν ἀξίαν τους...
Ἄν θέλης καί σύ νά ἀπολαύσης ἀπό τά μεγαλεῖα αὐτά, τίμα τήν Παρθένον μέ καθαρά καί σώφρονα ζωή... Δόξαζε αὐτήν καί μεγάλυνε μέ ὕμνους θεομητορικούς καί ἐγκώμια... καί πρό πάντων φύλαττε τάς προσταγάς καί ἐντολάς τοῦ Υἱοῦ Της. Ἐάν κάμης ἔτσι, θά μεταδώση καί σέ σένα ἡ Παρθένος ἕνα μέρος ἀπό τά μεγαλεῖα καί τάς χάριτάς Της... Διότι ἡ Παρθένος εἶναι ταμίας καί φύλαξ ὅλων τῶν θησαυρῶν καί χαρισμάτων τοῦ οὐρανίου Βασιλέως, ὄχι γιά νά τά ἀπολαμβάνη μόνη Της, ἀλλά γιά νά μεταδίδη καί νά διαμοιράζη αὐτά εἰς ὅλα τά κτίσματα, νοητά καί αἰσθητά, Ἀγγέλους καί ἀνθρώπους.
(Ὅσιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης)
Επεξεργασία κειμένων π. Σάββας Γεωργιάδης
από το βιβλίο "Η Ορθόδοξη Πίστη, Λατρεία και Ζωή" του ιερομον. Γρηγορίου